Skąd pochodzili Piastowie? Naukowcy z Poznania zbadali DNA polskiej dynastii
Piastowie od wieków są uznawani za symbol słowiańszczyzny i początków polskiej państwowości. Jednak najnowsze ustalenia specjalistów z Poznania sugerują, że ich korzenie mogą być znacznie ciekawsze i mniej oczywiste, niż przedstawiają to stare legendy. Aby to sprawdzić, powołano ogromny, interdyscyplinarny zespół, w skład którego weszli nie tylko historycy i archeolodzy, ale także biolodzy, genetycy oraz specjaliści od analizy danych komputerowych. Eksperci musieli przeanalizować gigantyczną ilość informacji, porównując zapiski historyczne z tym, co udało się wyczytać bezpośrednio z kości dawnych władców.
Zespół był bardzo duży, to był taki naprawdę interdyscyplinarny grant, ponieważ w ramach naszego zespołu działali zarówno historycy, archeolodzy, biolodzy, antropolodzy, genetycy, bioinformatycy, bo ilość danych, które musieliśmy przeanalizować i porównać, i zastanowić się nad tym wszystkim, była naprawdę olbrzymia. Wystarczy sobie wyobrazić, że jeden genom człowieka to jest 3 miliardy nukleotydów, czyli 3 miliardy literek, a myśmy starali się badać te genomy, czyli te miliardy tych literek, porównywać ze sobą i porównywać z wszystkimi informacjami, jakie w historii i archeologii na temat dynastii Piastów zostały zapisane - powiedział prof. Marek Figlerowicz z Polskiej Akademii Nauk.
Badania polegały na zestawieniu dwóch rodzajów wiedzy. Z jednej strony naukowcy korzystali z pracy historyków, którzy przez lata ustalali daty narodzin i śmierci poszczególnych członków rodu oraz ich pokrewieństwo. Z drugiej strony wykorzystano nowoczesne metody, takie jak datowanie radiowęglowe C14, które pozwala precyzyjnie określić, kiedy dany człowiek zmarł. Najważniejszym elementem było jednak DNA wyizolowane ze szczątków, dzięki któremu można było z dużym prawdopodobieństwem ustalić, czy dana osoba faktycznie pochodziła z naszych terenów oraz jakie łączyły ją relacje z resztą rodziny.
Czy Piastowie zawsze byli wierni? Badania 13 pokoleń wykazały przerwy w linii genetycznej
To, co wyróżnia polski projekt na tle innych światowych badań, to skala materiału porównawczego. Naukowcom udało się prześledzić geny trzynastu pokoleń Piastów, co jest wynikiem unikatowym. Dzięki temu badacze mogli sprawdzić, czy tak zwany chromosom Y, który jest przekazywany w linii męskiej z ojca na syna, faktycznie zachowywał ciągłość przez setki lat. Analiza objęła władców od czasów Konrada Mazowieckiego aż po ostatnich przedstawicieli linii mazowieckiej pochowanych w katedrze warszawskiej. Okazało się, że choć większość badanych osób posiadała tę samą linię genetyczną, zdarzały się pewne wyjątki od tej reguły.
Możemy powiedzieć, że te dane, które dotychczas istniały, opisywały pojedyncze osoby reprezentujące tę dynastię. [...] No więc jeżeli ktoś chce zbadać na poważnie jakąś dynastię, to musi mieć co najmniej kilka następujących po sobie pokoleń i pokazać, że ten Y się tam utrzymuje, że te relacje rodzinne, czyli pokrewieństwa tam występują, no i nam się udało. To jest właśnie największe osiągnięcie, że udało się zrobić to dla 13 pokoleń. Takiego porównywalnego zestawu danych nie ma obecnie na świecie. Porównywaliśmy, co się dało i stwierdziliśmy, że od pierwszego, akurat udało nam się dobre dane uzyskać dopiero od Konrada Mazowieckiego, aż po ostatnich Piastów mazowieckich, którzy pochowani są w katedrze warszawskiej. I teraz dla nich wszystkich pokazaliśmy, że wszyscy ten chromosom Y należy do tej samej linii. Ale, tak jak należało się też spodziewać, co najmniej dwa przypadki znaleźliśmy takie, gdzie nie należy - wyjaśnił prof. Marek Figlerowicz.
Wykrycie przynajmniej dwóch przypadków, w których kod genetyczny nie pasował do głównej linii, świadczy o tym, że w historii dynastii dochodziło do sytuacji, w których wierność małżeńska nie była dochowywana. Oznacza to, że obok głównego pnia genetycznego istniały inne gałęzie, co komplikuje dotychczasowy obraz drzewa genealogicznego naszych pierwszych władców.
Mitologia o pochodzeniu Piastów idzie do lamusa. Wyniki badań mogą zmienić podręczniki historii
Odkrycia poznańskich naukowców mają ogromne znaczenie dla polskiej historii. Wiele wskazuje na to, że niektóre powtarzane od lat legendy o tym, skąd wzięli się Piastowie i jak wyglądały początki ich panowania, będą musiały zostać zweryfikowane. Dotychczasowe myślenie o dynastii jako o jednolitej i prostej do opisania grupie okazuje się nie do końca prawdziwe. Losy pierwszych władców Polski były o wiele bardziej zawiłe, a nauka dysponuje teraz twardymi dowodami, które pozwalają oddzielić fakty od narodowych mitów.
Jeśli chodzi o historię, to na pewno trzeba będzie zweryfikować pewne takie powtarzane legendy na temat tego, skąd byli Piastowie, jak to wszystko się zaczynało, prawda? Bo wydaje się, że te badania pokazały, że nasze dotychczasowe myślenie na temat Piastów było dalekie od prawdy. Losy były o wiele bardziej złożone i co jest ważne, to te nasze badania wydaje się, z jednej strony pokazują, że ta wcześniejsza mitologia wokół Piastów tworzona musi pójść już do lamusa - podsumował prof. Marek Figlerowicz.
Mimo że projekt dostarczył już wielu kluczowych odpowiedzi, naukowcy nie kończą swoich prac. W planach są kolejne badania terenowe w miejscach, gdzie pochowano innych przedstawicieli rodu. Kolejne lata analiz mogą przynieść jeszcze więcej szczegółów na temat tego, jak kształtowała się polska tożsamość w czasach Średniowiecza.
